ANH HÙNG

LUẬN VỀ ANH HÙNG TRONG MỘT CÂU NÓI CỦA MỘT ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

Đại biểu Đỗ Văn Đương ( TP HCM ) nói :

 “Phấn đấu chức, quyền là một việc khó, giữ được chức, quyền còn khó hơn nhưng dám từ chức, từ bỏ chức vụ thì thực sự là anh hùng.”

VẬY THẾ NÀO LÀ ANH HÙNG ?

  Chúng ta thử tìm câu định nghĩa xem anh hùng là gì ?  
 * Anh là vua loài hoa, hùng là vua loài thú. Anh hùng là người hào kiệt xuất chúng.( Tự điển Đào duy Anh).

 * Anh hùng là bậc tài giỏi xuất chúng.( Tự điển Lê văn Đức và Lê ngọc Trụ) 

 * Anh hùng là bậc xuất chúng có chí khí hơn người. (Tự đển Thanh Nghị)

 * Anh hùng là người thực hiện được điều mình có thể trong khi những kẻ khác không làm được      điều đó. (Theo Romain Rolland)

 * Theo một định nghĩa khác của Vương Thông mà tôi thích nhất :

 ANH là người tự biết mình,

 HÙNG là người tự thắng mình.

Nếu theo định nghĩa của Vương Thông thì câu nói của ĐB Đỗ Văn Đương về việc từ chức có thể trở thành anh hùng được không ?

Hegel : “Một khi nhà nước hình thành, không còn có anh hùng nữa. Họ chỉ xuất hiện trong những điều kiện không có văn minh.”

(Once the state has been founded, there can no longer be any heroes. They come on the scene only in uncivilized conditions)
 Đúng như vậy họ là những anh hùng, nhưng nếu theo tiêu chuẩn của Vương Thông thì chưa chắc những kẻ tham nhũng, hối lộ mà tự biết nhận lỗi hay dám từ bỏ chức vụ của mình đã là các vị anh hùng đúng nghĩa.
Trường hợp của đại tướng Napoléon : ông chinh phục được cả Âu châu một cách dễ dàng, nhưng ông đã mắc một tính kiêu ngạo, không làm chủ được mình nên đã bị thua và bị đấy ra đảo Sainte Hélène rồi chết cô độc ở đó.
  Hồi tưởng lại cuộc sống của mình, Napoléon đã để lại cho chúng ta một kinh nghiệm qúi giá : “Thắng được cả Âu châu còn dễ hơn là thắng được chính mình”.

Cao Như

Cụ Đường người gánh nước thuê ở phố cổ Hội An

Cụ ông 82 tuổi gánh nước thuê nuôi vợ già, con thần kinh

Dáng người chắc nịch, ông Đường vẫn ngày ngày cặm cũi gánh nước đi khắp phố cổ Hội An, kiếm tiền bằng sức lao động của mình để nuôi người vợ già và người con trai ngoài 50 tuổi bị tâm thần.

Ngày nào cũng vậy, cứ 5h sáng, cụ Nguyễn Đường lại thức giấc, cầm đòn gánh cùng hai xô nước ra giếng Ba Lễ (hay còn gọi là Bá Lễ, ở TP Hội An, Quảng Nam). Theo "đơn đặt hàng", những gánh nước trong veo của buổi sớm tinh sương lần lượt được gánh đến các nhà hàng, quán ăn bán đặc sản phố Hội như cao lầu, mì Quảng… Được bao nhiêu tiền, cụ lại chắt góp mang về nhà, nơi có người vợ già bị bệnh viêm khớp và người con trai đã ngoài 50 tuổi lúc tỉnh, lúc mơ.

Gia đình cụ Đường với người con bệnh (ngồi giữa). Ảnh: Nguyễn Đông.

Nhà cụ Đường rộng chừng 25 m2, nằm sâu trong con hẻm nhỏ trên đường Trần Hưng Đạo (phường Minh An), cách giếng Ba Lễ chừng 50 mét. Người dân trong khu phố chẳng còn lạ gì với gia đình cụ bởi trước đây cả nhà đi gánh nước thuê. "Ngày trước vợ chồng cụ đi gánh nước thuê, rồi cậu con trai duy nhất cũng theo cha mẹ mưu sinh nhưng bữa làm, bữa nghỉ vì bệnh tâm thần", người hàng xóm kể.

Ngồi phe phẩy chiếc mũ lưỡi chai cũ mèm bên hai thùng nước đặt trước nhà sau một chuyến gánh xa về, cụ Đường gây ấn tượng bởi cơ bắp dù đã teo lại nhưng vẫn còn nguyên dáng vẻ của một phu nước có thân hình vạm vỡ. Đôi hàm răng đã rụng hết, ông cụ nhoẻn miệng cười kể chuyện hơn 50 năm gánh nước ở giếng cổ Ba Lễ như kể về chính cuộc đời mình.

Cụ Đường người gốc Hội An, kết duyên cùng bà Nguyễn Thị Mỹ ở cách phố Hội không xa. Cưới nhau, hai vợ chồng trẻ vào Sài Gòn sinh sống và có được cậu con trai đầu lòng Nguyễn Văn Quốc. Những tưởng cuộc sống nơi đất khách sẽ thuận lợi, nhưng khi Quốc lên 3 tuổi, sau trận ốm thập tử nhất sinh, cậu được bác sĩ chuẩn đoán bị thần kinh. Dù gia đình chữa trị ở nhiều nơi nhưng bệnh của Quốc vẫn không thuyên giảm.

Hai vợ chồng đưa con về lại Hội An sinh sống. Ngày ngày, bà Mỹ gánh nước ở giếng cổ Ba Lễ, còn ông Đường bốc vác tại bến thuyền ven sông Hoài để có tiền lo thuốc thang cho con. Hai ông bà quyết định không sinh thêm để có điều kiện lo chạy chữa cho con.

Ngày ngày, cụ Đường ra giếng cổ Ba Lễ gánh nước thuê. Giá tiền mỗi gánh nước tùy thuộc vào quãng đường, nhưng trung bình cụ nhận được 10.000 đồng một chuyến. Ảnh: Nguyễn Đông

Bốc vác được một thời gian, thấy công việc nặng nhọc mà thu nhập lại thất thường nên cụ Đường về gánh nước thuê cùng vợ. Còn anh Quốc cứ lớn lên và ngây ngô như một đứa trẻ. Nhiều khi lên cơn đau đầu, anh lại đập phá hết đồ đạc trong nhà.

"Gia đình tôi sống nhờ giếng Ba Lễ. Nước giếng cổ luôn trong vắt, ngon như nước mưa nên ai ở phố cổ cũng ưa dùng. Hằng ngày mọi người bận làm việc thì thuê vợ chồng tôi gánh nước tới. Tiền công được tính theo đoạn đường xa, hoặc gần", cụ Đường chậm rãi kể và cho hay, giếng Ba Lễ hầu như có nước quanh năm, dùng để nấu ăn sẽ tăng thêm vị ngon lạ thường, bởi vậy ai cũng muốn dùng nước ở giếng này và nghề gánh thuê nước cũng xuât hiện từ đó.

Gia đình cụ Đường có đồng ra đồng vào nhờ việc gánh nước thuê, cuộc sống của ba người cứ chậm rãi như nhịp sống nơi phố cổ. Duy chỉ có anh Quốc là chẳng mảy may đến chuyện lấy vợ. "Nó bị bệnh thế rồi, lấy vợ rồi lại làm khổ con nhà người ta. Cứ để nó sống vậy với vợ chồng tôi", cụ Đường giải thích.

Thấy dễ kiếm tiền từ nghề gánh nước thuê, nhiều người trong vùng cũng sắm đồ nghề ra giếng lấy nước đi bán. Cụ Đường không buồn bởi giếng nước là của trời cho, ai có sức lao động thì được hưởng công. Tuy nhiên tiền công và mối khách của gia đình cụ cũng ít dần.

Nhiều khi khách chưa nhận nước, cụ lại gánh về nhà, cẩn thận đổ vào thùng cất giữ, không phí phạm một giọt nước nào. Ảnh: Nguyễn Đông.

Có sức khỏe nên anh Quốc cũng phụ bố mẹ đi gánh nước kiếm thêm thu nhập nhưng khổ nỗi nhiều khi gánh nước cho khách, anh lại quên thu tiền nên cụ Đường luôn đi theo con để tiện tính công, nghe khách dặn ngày nào mang nước tới.

Theo những người dân trong vùng, điều giúp gia đình cụ Đường có thu nhập ổn định là nhờ cách làm ăn thật thà. Khi khách đặt nước thì dù mệt nhọc đến đâu hay trời mưa như trút cụ vẫn ra giếng múc cho đầy, và chỉ lấy nước ở giếng để đi bán chứ tuyệt đối không lấy nước máy gánh đi như cách một số người vẫn làm. Ông cụ cũng thề sống chết chỉ gánh nước ở giếng Ba Lễ mang đi bán

"Ngày trẻ, tôi gánh từ 5 giờ sáng đến 12 giờ trưa. Về ngả lưng một chút lại tiếp tục ra giếng múc nước, làm nhiều có tiền nhiều", cụ khoe rồi cho hay, thời gian ngày càng khiến sức khỏe yếu dần, lượng nước gánh cũng không còn nhiều như trước.

Mùa hè nắng hạn cũng là lúc giếng Ba Lễ cạn nước. Cụ Đường một mặt trông trời, mặt khác lại mày mò xuống tận đáy giếng sâu hàng chục mét để nạo vét cặn bẩn, mang muối xuống trát vào mạch nước. Nhờ đó, một tuần sau, giếng có nước trở lại, người dân phố cổ lại thấy dáng ông cụ với đôi thùng nước rảo quanh khắp khu chùa Cầu, sang đường Bạch Đằng, chợ Hội An...

"Điều tôi tự hào nhất đến bây giờ là dù sức khỏe không còn như trước nhưng vẫn tự kiếm được đồng tiền từ sức lao động của mình để giúp vợ và con", cụ Đường nói. Sợ chồng sức yếu, đi làm sớm dễ bị trúng gió, bà khuyên nghỉ nghề nhưng cụ nhất quyết còn sức khỏe ngày nào sẽ tiếp tục đi gánh nước mang bán.

Phút nghỉ ngơi của ông cụ gần trọn đời gắn mình với nghề phu nước. Ảnh: Nguyễn Đông.

Ông Nguyễn Văn Hội, Chủ tịch Hội người cao tuổi phường Minh An cho biết, gia đình cụ Đường thuộc diện cận nghèo. Những năm gần đây, cụ bà thường xuyên đau ốm, không thể tiếp tục gánh nước như trước nên cụ Đường là lao động chính trong nhà.

"Cụ Đường bây giờ được coi như là biểu tượng ở Hội An và là người gắn bó lâu nhất với nghề gánh nước thuê. Thi thoảng có khách du lịch đến tham quan, chụp ảnh cụ gánh nước và cho tiền nhưng chủ yếu thu nhập của cụ bây giờ vẫn từ nghề gánh nước thuê", ông Hội nói.

Nguyễn Đông

Cung Đàn Xưa

Ban nhạc U90 giữ hồn phố Hội

Trong khán phòng nằm giữa phố cổ Hội An (Quảng Nam), các nhạc công với đôi tay nhăn nheo, đôi mắt không còn tinh anh say sưa thả hồn vào những bản nhạc bất hủ. Chốc chốc phía dưới lại vang lên tiếng vỗ tay rầm rầm.

Từ chập tối, ngôi nhà cổ trên phố Lê Lợi đã thấp thoáng bóng dáng các cụ ông chống gậy, đeo đàn đi vào khán phòng Cung Đàn Xưa nằm sâu bên trong, nơi kê sẵn những bộ bàn ghế. Trong ánh đèn mờ ảo, các nhạc công cao tuổi say sưa chơi những bản hòa tấu lừng danh khắp thế giới như Trở về mái nhà xưa (Italia), Cánh bướm mùa xuân (Pháp), Dừng bước giang hồ (Việt Nam)…

Ban nhạc của các cụ luôn là điểm đến lý thúc cho du khách. Ảnh: Nguyễn Đông

"Tôi từ tò mò đến thán phục khi xem các cụ miệt mài biểu diễn những bản nhạc bất hủ", anh Hiếu, du khách Hà Nội, nói. Một cặp vợ chồng người Pháp rảo bước qua cũng lán lại nghe liền 5 bản nhạc, rồi quay phim, chụp ảnh và hào hứng vỗ tay.

Cụ La Gia Quảng (86 tuổi) cho biết, đội nhạc hoạt động khoảng 10 năm nay với điểm diễn đầu tiên tại quán cà phê Serenade nằm trong con hẻm trên phố Lê Lợi. Người dân Hội An kéo đến kín cả quán khi ban nhạc biểu diễn tối đầu tiên. Sau này các cụ chuyển đến địa điểm mới với cái tên đầy chất nhạc: Cung Đàn Xưa. Hiện ban nhạc gồm ba nhạc công và một ca sĩ, người lớn nhất đã 86 tuổi, trẻ nhất cũng 62. Để luôn hấp dẫn khách du lịch, các cụ chỉ biểu diễn từ 19 đến 21h tối 14 âm lịch hay ngày rằm.

* Clip: Ban nhạc U90 hòa tấu bản Histoire D'un Amour

Là cháu ruột của cố nhạc sĩ phố Hội La Hối, người nổi tiếng với kiệt tác Xuân và tuổi trẻ và là thầy của những tên tuổi âm nhạc như Hoàng Tú Mỹ, Dương Minh Ninh, Hoàng Hữu Tiết..., cụ Quảng làm quen với piano, guitar bass từ bé. Ở Hội An này, cụ đã đào tạo ra không biết bao nhiêu thế hệ chơi piano và niềm đam mê âm nhạc vẫn được cụ thể hiện hết mình bằng đôi tay già nua rải đều trên phím đàn.

"Đàn liên tục 2 tiếng, đôi tay mỏi rã rời, vậy mà mỗi khi kết thúc chương trình, tôi vẫn muốn chơi thêm vài bản nữa", cụ Quảng cười tươi để lộ bộ răng khuyết. Hai con trai cụ giờ cũng theo nghề đàn piano, biểu diễn ở hầu hết chương trình văn hóa nghệ thuật ở phố cổ ven sông Hoài này.

Đồng nghiệp của cụ Quảng là cụ Thái Chi Hao (86 tuổi) với sở trường chơi accordéon, cho biết việc biểu diễn trong đêm phố cổ giúp cụ nhớ lại kỷ niệm thủa ấu thời. Theo cụ Hao, trước những năm 1960, Hội An lúc nào cũng sống trong không khí âm nhạc, từ em nhỏ cho đến cụ già cứ mỗi tối lại ngồi bên hiên nhà chơi mandolin hay đánh những bản hòa tấu…

"Người Pháp rất thích thú với không khí âm nhạc nơi đây. Ngày đó Hội An chỉ có xe đạp chứ không nhiều xe máy như bây giờ, nhờ vậy mà tiếng đàn xưa thánh thót hơn chứ không bị pha tạp bởi âm thanh của động cơ", cụ Hao kể.

Ba nhạc công của ban nhạc là guitar Hạ Châu, phong cầm Chi Hao và piano Gia Quảng. Ảnh: Nguyễn Đông

Đến những năm 90, Hội An dần vắng bóng âm nhạc và dường như rơi vào quên lãng. Một trong những người tiên phong khơi lại phong trào ấy là ông Võ Phùng, Giám đốc Trung tâm văn hóa thể thao thành phố Hội An. Bốn năm trước, ông Phùng đến gõ cửa mời từng nhạc công ra biểu diễn ở Cung Đàn Xưa.

"Chúng tôi mời các cụ biểu diễn nhằm khôi phục nét văn hóa, hình ảnh đẹp của phố cổ vốn có. Các cụ cũng tâm sự mong muốn được cùng nhau chơi bản nhạc mình yêu thích để quảng bá hình ảnh du lịch Hội An, nhưng không biết bắt đầu từ đâu", ông Phùng kể. Và không ai bảo ai, dù nắng hay mưa, buổi diễn nào của các cụ đều chật kín khán giả. Có người đến nghe, ngẫu hứng cũng xin vào hát một bài.

Ông Hoàng Vũ, 74 tuổi, giờ là MC kiêm ca sĩ tại khán phòng Cung Đàn Xưa kể rất mê nhạc, nhưng ngày trước ông chưa từng nghĩ sẽ đứng trên sân khấu để biểu diễn cùng các bậc đàn anh như bây giờ. Không chỉ hát hay, ông còn là tay chơi mandolin có tiếng. "Ban đầu tôi chỉ đến nghe nhạc, lên hát một vài bài cho vui, nhưng rồi theo nghiệp suốt hai năm nay", ông Vũ kể.

Người đàn ông với mái tóc bạc phơ nhưng khuôn mặt trẻ hơn nhiều so với tuổi tâm sự rằng hồi mới làm "ca sĩ", cụ Quảng chưa tin tưởng ông lắm nên gọi sang nhà tập ghép nhạc. "Hát cho anh Quảng đàn vài bài, anh ấy không đàn nữa mà bảo khi biểu diễn cứ thoải mái chọn bài để chúng tôi đàn", ông Vũ nhớ lại.

Ngồi trầm ngâm sau buổi diễn, cụ Quảng khoe đang sở hữu cây đàn piano để ngày nào cũng được thỏa sức rảo tay trên những phím đàn, nhâm nhi ly trà như một thú vui tuổi già. Tuy nhiên khi nghe bão Sơn Tinh đổ bộ vào miền Trung, cụ không dám để đàn ở nhà vì sợ nước lũ mà đem lên nhà người quen ở khu cao ráo hơn gửi tạm.

Tuổi cao, phải chống gậy đến khán phòng nhưng cụ Quảng vẫn thể hiện hết mình trên phím đàn piano. Ảnh: Nguyễn Đông

"Chúng tôi già rồi, chơi đàn với nhau được ngày nào hay ngày đó", cụ Quảng nói. Vài năm trước, người chơi guitar trong ban nhạc là nhạc sĩ Võ Tấn Nam qua đời vì tai nạn giao thông. Thương tiếc người bạn già, ban nhạc đã nghỉ một thời gian, nhưng sau đó tiếng nhạc lại vang lên, réo rắt hơn như một cách để nhớ đến người quá cố.

Giám đốc Trung tâm văn hóa thể thao thành phố Hội An cho biết để duy trì hoạt động của ban nhạc là nhờ sự tâm huyết của các nhạc công cao niên. Sự kết hợp tài tình giữa tiếng piano của cụ Quảng, tiếng phong cầm của cụ Hao cùng tiếng guitar của ông Dương Hạ Châu hay tiếng hát của ông Vũ đã làm nên nét đặc trưng không lẫn vào đâu. Trước đây ban nhạc còn có thêm phần hòa âm violin của cụ Lê Khuê, nhưng vì tuổi cao, bệnh nặng nên thời gian này vắng bóng cụ.

"Chúng tôi đã gầy dựng được đội ngũ kế cận và dự kiến mở thêm nhiều điểm chơi nhạc nữa, có thể là bỏ sẵn nhạc cụ để du khách tự chơi những bản nhạc yêu thích, tạo thêm nhịp sống mỗi đêm cho phố cổ", ông Phùng ấp ủ.

Nguyễn Đông

Nguồn vnepress

Cổ vật dưới biển miền Trung

Cổ vật dưới biển miền Trung

Phương án khai quật cổ vật trong con tàu bị đắm tại thôn Châu Thuận, xã Bình Châu, huyện Bình Sơn - Quảng Ngãi đang chờ ý kiến phê duyệt của các cơ quan chức năng. Đây được đánh giá là kho cổ vật lớn của miền Trung kể từ cuộc khai quật tại vùng biển Cù Lao Chàm, TP Hội An - Quảng Nam 15 năm trước

  Đối với những người trực tiếp tham gia cuộc khai quật con tàu cổ tại Cù Lao Chàm từ năm 1977-1999, ký ức về 8 đợt tránh bão trong 16 tháng ròng trên biển vẫn còn sống động như chính chất liệu dân gian tươi sáng của đồ gốm Việt Nam thế kỷ XV được tìm thấy trên tàu. Trong 150 chuyên gia nghiên cứu khảo cổ học, kỹ thuật viên và thủy thủ thuộc 13 quốc gia tham gia cuộc khai quật, họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ, cán bộ Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Quảng Nam (cũ), là người đầy duyên nợ với con tàu.

Nhiều cái nhất

Ngược sông Thu Bồn lên Mỹ Sơn, ngôi nhà tranh tre nứa lá của họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ có thể hình dung như chiếc ghe bầu chở đất sét xuôi trọn dòng chảy “địa văn hóa” từ Mỹ Sơn - Trà Kiệu xuống Hội An rồi ra tới Cù Lao Chàm. “Con tàu gỗ tếch ấy còn cả di cốt của 11 người, trong đó có một cô gái trẻ. Đây là lần đầu tiên phát hiện di cốt trong các cuộc khai quật dưới nước!” - ông Hỷ kể.

Lúc ấy, với tư cách là cán bộ đại diện Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Quảng Nam tham gia ban khai quật, họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ khăn gói ra “ăn nằm” cách cụm đảo Cù Lao Chàm 15 km về hướng Bắc. Việc chính là hỗ trợ công tác đo vẽ hiện vật nhưng do cơ duyên, TS Phạm Quốc Quân, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, trưởng ban khai quật, bị say sóng nên ông Hỷ được ủy nhiệm quyền trưởng ban. “Quá nhiều chuyện để làm, trong 4 năm, tôi hoàn thành được 1.500 bản vẽ” - ông Hỷ không giấu vẻ tự hào.

Họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ (bìa phải) vẽ bình tì bà khai quật được trên tàu cổ ở Cù Lao Chàm

Con tàu đắm nằm sâu dưới đáy biển 72 m, việc lặn với bình ôxy là bất khả thi. Các chuyên gia của Anh, Malaysia, Singapore, Indonesia, Philippines, Nam Phi, Úc, Ấn Độ… phải vận dụng kinh nghiệm của ngành dầu khí để hàn chân máy khoan dưới đáy biển. Các thợ lặn phải vào trong một cái chuông chứa hỗn hợp khí oxygen và helium. Khi lặn xuống chỉ mất khoảng 30 phút nhưng từ đáy lên, phải mất cả giờ để vô bình giảm áp. Bên cạnh đó, trước khi vớt lên, các cổ vật phải được xử lý bằng nhiều biện pháp theo đúng thông số kỹ thuật.

Các chuyên gia khảo cổ dưới nước của Đại học Oxford (Anh) từng nhận định cuộc khai quật này có tầm cỡ quốc tế vì đây là lần đầu tiên Việt Nam tiến hành khai quật khảo cổ học dưới nước sâu nhất, quy mô nhất; phương tiện, thiết bị hiện đại nhất; tốn kém nhất; gian khổ và lâu dài nhất nhưng cũng thu được kết quả to lớn nhất.

Quá nhiều điều kỳ diệu

Họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ cho biết có khá nhiều hiện vật độc bản trong hơn 240.000 đồ sứ, kim loại đã được xử lý kỹ thuật sau cuộc khai quật. Trong đó, một cổ vật độc bản là chiếc nậm rượu hình rồng từng được bán đấu giá tại Mỹ và tốn khá nhiều giấy mực trong giới khảo cổ Việt Nam nhiều năm  trước đây. Hiện tất cả các độc bản này đều được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, còn ông Hỷ thì có chúng qua các bản vẽ, một sự hiện diện đầy đủ nhất của các dòng gốm men Việt Nam trong thế kỷ XV như ấm đầu phượng, ấm đầu gà, ấm quả bầu, đĩa lớn trang trí hoa văn tam thái, tượng phụ nữ quý tộc…

Một bình gốm được vớt lên từ con tàu đắm tại Cù Lao Chàm

15 năm qua, họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ lưu giữ 1.500 bản vẽ như bảo vật, lâu lâu chỉ “hé” cho giới sinh viên mượn làm luận văn hoặc “đánh” trên báo Tết vài món cho thỏa chí. Theo kết quả phân tích, có 18 loại hình chính, hơn 160 loại phụ và hàng trăm kiểu khác nhau. Từ dòng gốm hoa lam, gốm vẽ nhiều màu, gốm men ngọc, men xanh dương sẫm đến gốm trắng mỏng văn in và gốm sành. “Bộ sưu tập này có thể gọi là chuẩn để giám định loại hình và niên đại cho các sưu tập gốm Việt Nam” - ông Hỷ nhận định.

Không tận mắt thấy hoa văn trang trí trên hiện vật cổ nhưng những bản vẽ của họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ cho thấy quá nhiều điều kỳ diệu. Đó là nhà cửa, chùa tháp, cung điện, cầu vồng, sông nước, mây trời… đến các tích tôn giáo. Vô khối đề tài về con người, từ thần tiên, phụ nữ tóc dài, những nhân vật quý tộc với lầu son gác tía đến cụ già câu cá, chèo thuyền, chiến binh, người quản tượng, trẻ em nô đùa hay cưỡi trâu thổi sáo, trai gái yêu đương…

Thế giới động vật cũng được thể hiện vô cùng sinh động trên gốm như rồng bay phượng múa, voi, hổ, ngựa, trâu, bò, khỉ, hươu. Muông chim từ đại bàng đến vẹt, chích chòe, chào mào, sáo, bói cá, vịt, thiên nga đến các loài rắn, rùa, cá chép, cá mang, trê, tôm, cua, ếch, nhái, dơi, chuồn chuồn và cả ong, bướm… Bên cạnh đó, còn có hàng ngàn hiện vật trang trí theo đề tài hoa lá trên gốm với những mai, sen, cúc, trúc, mẫu đơn, các loại cây cổ thụ...

Nguồn tư liệu quan trọng Họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ cho biết hầu hết mô típ trang trí trên cổ vật đều phản ánh đời sống sinh hoạt của quê hương Việt Nam. Có lẽ vì thế, với khối lượng hiện vật khổng lồ, sưu tập gốm trên tàu cổ Cù Lao Chàm đã đóng góp nguồn tư liệu quan trọng vào việc nhận thức đồ gốm men Việt Nam trong lịch sử.

Bài và ảnh: QUỐC HẢI

Nguồn cấp cho blogs : Nguyễn Đức Minh

CỔ VẬT DƯỚI BIỂN MIỀN TRUNG

Tường trình của biển

Ngoài việc chứa đầy đủ nhất dòng gốm men Việt Nam trong thế kỷ XV, con tàu đắm ở Cù Lao Chàm, TP Hội An - Quảng Nam, còn cung cấp nhiều thông tin khá quan trọng

Các loại bình tì bà được vớt lên từ con tàu đắm ở Cù Lao Chàm

Hơn 240.000 cổ vật đã được chia làm 5 phần cho các cơ quan, đơn vị trong và ngoài nước theo thỏa thuận hợp tác khai quật. Riêng Hội An, nơi có con tàu đắm, không có phần nào nhưng bản tường trình về kết quả khai quật tại Cù Lao Chàm đã minh chứng cho bề dày lịch sử văn hóa của di sản văn hóa thế giới này.

Nhìn từ bảo tàng

Những ngày này, các nhân viên Bảo tàng Gốm sứ mậu dịch Hội An thật bận rộn vì phải chuẩn bị vật dụng để di dời cổ vật trưng bày lên tầng cao trước mùa mưa lụt.

Xây dựng từ năm 1995, bảo tàng đang lưu giữ trên 430 hiện vật gốm sứ có niên đại từ thế kỷ VIII - XVIII. Hầu hết các hiện vật là gốm sứ mậu dịch có nguồn gốc từ Trung Cận Đông, Ấn Độ, Trung Hoa, Nhật Bản, Thái Lan, Việt Nam…, minh chứng vai trò quan trọng của thương cảng Hội An trong mạng lưới mậu dịch gốm sứ trên biển vào các thế kỷ trước, trong đó có một tủ trưng bày cổ vật khai quật được từ con tàu đắm ở Cù Lao Chàm.

Ông Nguyễn Đức Minh (*), nguyên phó giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, cho biết đợt khai quật kết thúc vào năm 1999, cũng là lúc quần thể kiến trúc Đô thị cổ Hội An được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. “Trong niềm vui ngập tràn, bảo tàng có thêm các hiện vật mới vừa khai quật để trưng bày, dù ít nhưng vô cùng giá trị” -  ông Minh hồ hởi.

Tại Bảo tàng Gốm sứ mậu dịch Hội An, du khách có thể tìm hiểu nhiều thông tin về con tàu cổ đắm ở Cù Lao Chàm. Quá trình khảo sát và khai quật được triển khai 6 đợt: 1 đợt tiền khai quật năm 1994, 3 đợt khảo sát năm 1997 và 2 đợt khai quật năm 1998 - 1999. Cuộc khai quật được tiến hành cẩn thận, tỉ mỉ theo đúng quy định của khảo cổ học, từ đó tìm thấy một cách cơ bản hình dáng và cấu trúc của con tàu được đóng bằng gỗ tếch, dài 29,4 m, rộng 7,2 m.

Nhiều khả năng tàu được đóng và xuất phát từ Thái Lan, có thủy đoàn người Thái Lan và có thể cả người Việt Nam. Hàng hóa là đồ gốm Việt Nam được sản xuất tại Hải Dương, trong đó chủ yếu là các lò gốm Chu Đậu - Mỹ Xá  khoảng giữa thế kỷ XV.

Ngoài hơn 240.000 hiện vật còn nguyên lành, hàng vạn mảnh vỡ đều được vớt lên, đánh ký hiệu và lưu trữ tại kho Bảo tàng tỉnh Quảng Nam. Ông Trần Tấn Vịnh, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Quảng Nam, cho biết nhiều bảo tàng trên cả nước đều đã có bộ sưu tập quý giá từ con tàu đắm, Bảo tàng tỉnh Quảng Nam có 5.000 đồ gốm sứ Chu Đậu. Là địa phương tìm ra con tàu đắm, Hội An cũng được hỗ trợ cổ vật từ Bảo tàng tỉnh Quảng Nam để hình thành nên bảo tàng gốm sứ mậu dịch tại phố cổ, phục vụ khách tham quan du lịch.

Bổ sung mỹ thuật dân gian

“Thật thú vị với công việc này bởi giá trị khoa học của nó. Đây là bằng chứng vô cùng sinh động để nghiên cứu về giao thương quốc tế trên biển Việt Nam trong lịch sử và lịch sử đồ gốm men Việt Nam thế kỷ XV. Theo các chuyên gia, nhiều điều chưa biết về nền mỹ thuật thời Lê Sơ cũng đã được bổ sung, đặc biệt là mỹ thuật dân gian” - ông Nguyễn Đức Minh khẳng định.

Trở về từ cuộc khai quật, ông Minh hoàn thành bản tường trình “Một số vấn đề xung quanh việc khai quật khảo cổ học dưới nước tàu đắm cổ Cù Lao Chàm (1997-1999)”. Theo ông, lúc bấy giờ, cuộc khai quật dưới sự chỉ đạo chặt chẽ, nghiêm túc của Văn phòng Chính phủ, Bộ Văn hóa, Cục Bảo tồn  - Bảo tàng với các phương pháp hiện đại của thế giới nên kết quả thật khả quan.

Ngoài sự hiện diện đầy đủ nhất dòng gốm men Việt Nam trong thế kỷ XV, con tàu đắm còn cung cấp nhiều thông tin khá quan trọng. Trên tàu còn có một số di vật khác như đồ đồng Việt Nam, gốm sành Champa, gốm Thái Lan cùng tiền đồng và gốm Trung Quốc. Đồ gốm Thái Lan chủ yếu là sành, gồm những chiếc chum cỡ trung bình, dáng cân xứng, vai có núm ngang, 2/3 thành ngoài tráng lớp men màu nâu sẫm từ trên xuống, niên đại từ thế kỷ XIV - XVI.

Hiện vật gốm Trung Quốc là đĩa, bát hoa lam, đĩa ngọc thuộc lò Cảnh Đức Trấn, Long Tuyền, niên đại khoảng giữa thế kỷ XV. Riêng tiền đồng Trung Quốc có niên đại từ thế kỷ thứ VII đến thế kỷ XIV. Trong đó, có 4 tiền đồng thời Đường Cao Tổ (năm 621), 16 tiền đồng nhiều niên hiệu thời Tống (từ năm 961 đến năm 1101) và 3 đồng tiền thời Minh (năm 1368).

Ông Nguyễn Đức Minh cho biết theo hiệu chỉnh dendro - hiệu chỉnh vòng xoay - niên đại con tàu được giám định nằm trong khoảng cuối thế kỷ XIV đến cuối thế kỷ XV. Trên tàu còn có một số hạt gấc, nhãn và dẻ. Các chuyên gia cho rằng sau khi bốc hàng tại thương cảng Vân Đồn, con tàu có thể đã khởi hành vào mùa thu với khoảng 400.000 đồ gốm. Thời tiết khắc nghiệt tại vùng biển Cù Lao Chàm cùng trọng tải quá cao là nguyên nhân đắm tàu.

Nhiều cổ vật được trưng bày Rất nhiều hiện vật từ con tàu đắm ở Cù Lao Chàm được trưng bày, giới thiệu với công chúng trong và ngoài nước. Đặc biệt, nhiều cổ vật độc bản còn được các bảo tàng tầm cỡ trên thế giới mượn trưng bày. Năm 2010, hai bảo tàng lớn của Mỹ đã mượn để trưng bày theo chủ đề “Nghệ thuật cổ Việt Nam: Từ đồng bằng ra biển lớn”. Ông Nguyễn Chí Trung, Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản văn hóa Hội An, nhận định: “Rất nhiều cổ vật từ con tàu đắm ở Cù Lao Chàm đã được Công ty Butterfield bán đấu giá tại Mỹ cho thấy giá trị của nó. Hơn nữa, việc khai quật, khảo cổ dưới nước được tiến hành bài bản đã không chỉ bảo quản thật tốt hiện vật mà còn đáp ứng mọi yêu cầu của ngành khảo cổ dưới nước”.

Bài và ảnh: QUỐC HẢI

(*)Nguồn cấp cho blogs : Nguễn Đức Minh

Đơn kiện thầy

'Đơn kiện thầy' ngộ nghĩnh của HS 11 tuổi

   Chuyện xảy ra vào đầu tuần tại trường Tiểu học Trí Tuệ Việt, quận Tân Bình, TP.HCM. Để động viên học trò tham gia tập văn nghệ, thầy giáo dạy nhạc Phạm Chí Dũng đã mua 30 chiếc bút tặng các em.

Tuy nhiên, do ghen tỵ vì bút của bạn Linh Chi đẹp hơn của mình, 3 bé khác đã đồng loạt viết đơn kiện.

Trong đơn, bé Trà My viết: “Con kiện thầy vì thầy thương bạn Linh Chi, thầy không thương con. Thầy rất quá đáng. Thầy không công bằng. Con ghét thầy. Ngày mai con không hát đâu. Thầy mà không thương con nữa. Trên đời này con ghét thầy nhất”.

Trong khi đó bé Mẫn viết: “Con kiện thầy vì thầy thương bạn Linh Chi hơn tụi con. Thầy không thương con. Thầy rất quá đáng. Thầy không công bằng, con ghét thầy".

Trước làn sóng phản đối của bạn bè, bé Linh Chi đã phải viết thư cho thầy cầu cứu: “Thầy ơi, mấy bạn thấy con có bút kim cương cái mấy bạn lại thấy mấy bạn có bút thường liền lấy đơn kiện thầy đó thầy. Thầy kêu mấy bạn đó thôi kiện ngay, con không muốn bị cướp bút mới".

Thầy Dũng phân trần: "Thực tình thì số bút đó tôi mua cùng loại, chỉ là khác nhau chút thôi chứ không có cái nào đắt hơn cái nào. Nhưng các em học sinh ở đây là vậy đó, 11 tuổi nhưng mà điệu lắm, cứ thấy thầy đến là quây. Chúng nó làm nũng dữ lắm nhưng xa chúng nó một ngày thì lại nhớ".

"Sau khi nhận được đơn kiện, cả đêm tôi về nghĩ lại mà cười. Chúng nó làm nũng vậy thôi nhưng sau đó thì có lẽ vì quý thầy nên vẫn đều đặn đi tập văn nghệ" - thầy cho biết thêm.
 *Yêu cầu chuyển đơn kiện này cho cơ quan...có thẩm quyền giải quyết, nếu thấy sai ở đâu sẽ xử lý tới đó !
Chuyện này thầy Dũng mệt rồi đó nha?

Theo Tiin

Thủy điện Sông Tranh 2

Đánh giá rất cẩu thả?

Ở VN mới chỉ có Hòa Bình và Sơn La là hai công trình thủy điện lớn, khi tích nước thì có tiến hành nghiên cứu động đất kích thích trước khi tích nước hồ.

TS Lê Huy Minh

  Theo sự phân tích của GS Cao Đình Triều được Thanh Niên Online trích thuật, đập thủy điện Sông Tranh 2 nằm trong phạm vi ảnh hưởng của đới đứt gãy cấp 2 Trà My,  do vậy động đất sẽ tác động trực tiếp tới vùng hồ và đập thủy điện. Hiện tượng tích nước  gây nên động đất kích thích  sẽ xảy ra dọc theo đới đứt gãy cấp 2 Trà My và một số đứt gãy cấp 3 trong phạm vi long hồ và lân cận. Nghiên cứu của nhóm GS Cao Đình Triều có những dự báo khác biệt với mối nguy hiểm đáng lo ngại, thí dụ động đất kích thích cực đại tại khu vực lòng hồ có thể đạt cấp độ mạnh tối đa 5,5 tới 6 độ Richter. Động đất bên trong lòng hồ được dự báo lên tới 5,9 độ Richter, độ sâu tâm chấn không vượt quá 15km, trong khi khu vực đập chính và vùng hạ lưu có thể lên tới 6,1 độ Richter.

Theo báo Lao Động bản tin trên mạng ngày 4/10, ông Nguyễn Tài Sơn, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần tư vấn xây dựng điện 1 đã chính thức thừa nhận sai sót khi kết luận trong đánh giá tác động môi trường là không có động đất kích thích ở thủy điện Sông Tranh 2. Tờ báo cũng vạch rõ là ông Nguyễn Tài Sơn đã phù phép biến tài liệu tổng hợp từ nước ngoài phục vụ hội thảo do TS địa sinh vật Lê Trần Chấn thực hiện thành kết quả nghiên cứu khoa học của thủy điện Sông Tranh 2. Sự kiện này chứng tỏ chủ đầu tư EVN đã rất cẩu thả đối với đánh giá tác động môi trường của thủy điện Sông Tranh 2.

Trả lời chúng tôi về việc thủy điện sông tranh 2 đã không tính đến động đất kích thích trước khi thiết kế và xây dựng công trình ở Bắc Trà My, TS Lê Huy Minh, Phó Viện trưởng Viện Vật lý Địa cầu nhận định:

“Ở Việt Nam mới chỉ có Hòa Bình và Sơn La là hai công trình  thủy điện lớn, khi tích nước thì có tiến hành nghiên cứu động đất kích thích trước khi tích nước hồ. Còn ở những thủy điện khác điều kiện ở Việt Nam còn khó khăn, nhiều khi Viện Vật lý Địa cầu có đề nghị nghiên cứu nhưng do hai thủy điện lớn, đặc biệt là thủy điện Hòa Bình động đất kích thích có xảy ra nhưng không lớn, thành thử những nơi khác chưa có điều kiện nghiên cứu. Thành ra khi thủy điện Sông Tranh 2 xảy ra động đất kích thích hàng loạt đã làm cho việc ứng xử nó hơi chậm chạp. Nhưng chúng tôi nghĩ rằng bây giờ chúng tôi lắp đặt thiết bị nghiên cứu thì cũng chưa đến nỗi quá muộn.”

Đập thủy điện Sông Tranh 2. File photo.

Phản biện độc lập của nhóm GS Cao Đình Triều về tình hình động đất Thủy điện Sông Tranh 2 và đề xuất biện pháp giảm nhẹ thiệt hại đề nghị cần được tiếp tục nghiên cứu thêm để có những kết quả mang tính khẳng định. Nhóm này cũng đề xuất hợp tác quốc tế để nghiên cứu động đất kích thích tại thủy điện Sông Tranh 2, song song với việc lắp đặt hệ thống trạm địa chấn cố định nhằm theo dõi động đất từ cấp 1 độ Richter trở lên, trong quá trình điều tiết nước hồ.

Trả lời chúng tôi tối ngày 4/10, từ Hà Nội TS Lê Huy Minh, Viện phó Viện Vật lý Địa cầu nhận định:

“Cũng cần phải có một thời gian để kiểm nghiệm, một mặt nhân dân ở trong đó chưa yên tâm. Thứ hai là đập cũng cần một thời gian kiểm nghiệm thử thách dù mới vừa xử lý chống thấm xong và chưa tích nước lại lần nào cả. Tôi nghĩ rằng quan điểm chưa cho tích nước lại cũng là hợp lý, ở đập ấy gọi là không cho tích nước nhưng khi lũ về nước có thể dân lên độ cao 161 mét trong khi hiện nay mực nước chết là 140 mét. Như thế nước có thể dâng lên 20 mét nữa, đấy cũng là việc kiểm nghiệm xử lý thấm như thế nào cũng như có thể theo dõi hoạt động động đất với biến đổi mực nước hồ, nó có điều kiện để kiểm nghiệm mọi thứ. Ở đây chính phủ Việt Nam đặt ra vấn đề phải lường trước tất cả mọi thứ, tôi nghĩ là vấn đề đầu tiên đặt ra là an toàn cho người dân, coi như là tất cả mọi biện pháp đề ra phải làm sao bảo đảm tính mạng người dân là trên hết.

nguồn RFA

Khám phá cụm đảo Cù Lao Chàm Hội An

Cù Lao Chàm

Nguyễn Đức Minh

  Rời Cửa Đại lúc 9 giờ sáng, chiếc tàu cao tốc rẽ sóng thẳng tiến hướng đông đưa chúng tôi đến “thiên đường du lịch xanh” cù lao Chàm (thuộc xã Tân Hiệp, TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam). Từ phố cổ Hội An theo thuyền du lịch qua những xóm làng dọc theo sông Thu Bồn rồi ra Cửa Đại thơ mộng sẽ thấy Cù lao Chàm ẩn hiện phía xa xa với một vẻ đẹp lung linh huyền ảo.Gió phả mát rượi vào mặt mang theo hương vị mặn của biển khiến ai cũng thấy sảng khoái. Xa xa, màu xanh um của rừng nối liền với màu xanh ngọc của nước biển bằng dải cát trắng lấp lánh ánh bạc. Nằm rải rác quanh mép biển là những tảng đá to đủ các hình thù nhô lên khỏi mặt nước, khơi gợi trí tưởng tượng của du khách.

  Tàu cập bến Bãi Làng, chúng tôi đặt chân lên đảo trong cái nắng vàng ươm, mát dịu. Cù lao Chàm hiện ra, vẹn nguyên vẻ hoang sơ, tinh khiết. Ngay sát cầu cảng là một phiên chợ nhỏ. Người dân bày ra những xô, chậu, thúng với đủ loại hải sản tươi rói như ốc hương, mực lá… cùng vài thúng rau rừng, bánh ít lá gai, những bao lá thuốc hái trên núi...

  Bãi Làng nằm ngay trung tâm đảo, chỉ với hơn 3.000 dân thuộc 600 hộ, phần lớn làm nghề đánh bắt hải sản và buôn bán nhỏ. Nơi đây không có các dịch vụ du lịch thường thấy, không một bóng xe hơi, không khói bụi và không hàng rong ồn ào chèo kéo. Cuộc sống người dân trên đảo quá đỗi yên bình. Họ thuần hậu, chất phác, đón tiếp du khách rất niềm nở. Nhưng điều ấn tượng nhất là việc những người dân biển luôn ý thức trong việc giữ gìn môi trường. Điều này thể hiện qua việc họ không giăng lưới đánh bắt hải sản cấm, giữ rừng xanh như nếp nhà của mình, không sử dụng túi ni lông, rác được thu gom tập trung sau đó chuyển về đất liền xử lý.

  Tại nhà trưng bày sinh vật biển cù lao Chàm, chúng tôi được ông Phạm Phú Thanh (63 tuổi), người có hơn 11 năm kinh nghiệm làm hướng dẫn viên, giải thích cặn kẽ nhiều thông tin bổ ích. Với giọng kể chân chất, mạch lạc và sống động, ông cho biết, Khu dự trữ sinh quyển cù lao Chàm rộng hơn 5.000 ha với 200 loài san hô thuộc 40 họ, trong đó có 6 họ trong sách Đỏ thế giới. Biển và rừng cù lao Chàm có hệ động thực vật phong phú, đặc biệt là giống cua đá và nguồn tài nguyên yến sào dồi dào…

  Băng qua làng chài vắng vẻ nằm mơ màng dưới những hàng cây cổ thụ và những bờ tường rêu phong cổ kính, chúng tôi ghé thăm âu thuyền - nơi trú ẩn của các thuyền đánh cá địa phương khi gặp thời tiết xấu. Từng dãy thuyền nằm im trong vùng nước trong veo, con đường ven đê bằng phẳng với cánh đồng lúa bát ngát, xa xa là cánh rừng xanh ngút ngàn… Lẩn khuất sau hàng cây là chùa Hải Tạng - ngôi chùa cổ xây dựng cách nay hơn 400 năm. Thành kính lễ Phật, nghe tiếng chuông, tiếng mõ, mùi nhang trầm lẩn khuất, du khách chợt thấy lòng bình yên đến lạ.

  Rời chùa Hải Tạng, chúng tôi háo hức đi sâu vào làng chài bé nhỏ. Đường làng trải bê tông sạch sẽ. Nhà cửa khang trang, tường xây ngói đỏ nối nhau san sát. Đi bộ khoảng 2km, chúng tôi ghé vào nhà cụ bà Nguyễn Thị Muôn, 87 tuổi, người đã gắn bó với nghề đan võng suốt 70 năm qua. Những chiếc võng của bà được làm bằng sợi bện từ vỏ cây ngô đồng, phải đan tỉ mỉ, qua nhiều công đoạn và ròng rã suốt hai tháng rưỡi mới xong một chiếc. Đây là sản phẩm thủ công độc đáo, lại hiếm nên giá bán cũng cao hơn nhiều so với các loại võng đan bằng sợi đay. Hiện nay, mỗi năm bà chỉ làm được vài chiếc võng, mỗi chiếc bà bán được 1,2 triệu đồng.

  Bãi Chồng là bãi tắm đẹp nhất mà du khách không thể bỏ qua khi đến cù lao Chàm. Ẩn hiện bên hàng dừa xanh mướt và bãi cát trắng phau là những hòn đá được thời gian mài mòn, xếp chồng lên nhau. Điểm xuyết trong bức tranh thiên nhiên tuyệt vời ấy là những thuyền thúng dập dềnh theo sóng. Chỉ cần bơi ra xa chừng chục mét, khoác chiếc áo phao, mang ống thở lặn xuống làn nước trong xanh, du khách có thể chiêm ngưỡng rạn san hô rực rỡ với những đàn cá lượn lờ, cùng những con sao biển, sò ốc đủ màu sắc. Cuối buổi, một bữa trưa dân dã sẽ được dọn lên ngay bờ biển với rau rừng luộc, mực tươi hấp gừng, nghêu nướng, cua đá luộc, canh chua..., để lại một trải nghiệm khó quên trong lòng du khách.

 Nguồn : Nguyễn Đức Minh

Bảo tàng sống trong lòng di sản sống

Những trăn trở về nghề tơ lụa truyền thống Quảng Nam

Làng Lụa Quảng Nam do Cty Cổ phần Quảng Nam Silk triển khai tại số 28 - Nguyễn Tất Thành, phường Tân An, Hội An

Nơi đây là tụ điểm văn hóa nghề, văn hóa Hội An silk, văn hóa Xứ Quảng silk, văn hóa giao dịch/ứng xử đương đại, văn hóa dịch vụ du lịch - thương mại mới...trên nền tiếp biến văn hóa truyền thống góp phần quan trọng để hưng khởi nghề tơ lụa Quảng Nam.
 * Mời Xem video ( nếu xem bằng điện thoại di động vui lòng xem ở cuối trang )

                           

Khu sản xuất, giới thiệu, trưng bày sản phẩm tơ tằm truyền thống và tham quan du lịch”, 

Làng tơ lụa Quảng Nam silk

sản phẩm tơ lụa 

Những sản phẩm tơ lụa được làm từ làng nghề Quảng Nam

 

Thợ dệt lụa

Khu sản xuất

Bàn thờ ông tổ nghề tơ lụa

trưng bày sản phẩm tơ tằm truyền thống 

 Lụa này là lụa Quảng Nam

Chính tông lụa Quảng, các cô ưa dùng.

 Video dành cho điện thoại và máy tính bảng

 by CaoNhu